استان گیلان

تخصــــــــــــصــــــــــی ترین دانشنـــــــــــامه استــــــــــان گـــــــــــــــیلان

رودبار
نویسنده : سید شهاب فلاح چای - ساعت ۳:۳۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٢/٢۸
 

جغرافیای سیاسی

شهرستان رودبار زیتون از شهرستان‌های جنوبی استان گیلان است. مرکز این شهرستان شهر رودبار است. شهرستان رودبار بخاطر داشتن باغهای زیتون شهرت دارد. رودبار، از شمال به شهرستان رشت، از جنوب به استان قزوین، از شرق به شهرستان لاهیجان و شهرستان رودسرو از غرب شهرستان فومن منتهی می‌شود.

شهرستان رودبار یکی از ۱۶ شهرستان استان گیلان ایران است.مرکز این شهرستان شهر رودبار است. این شهرستان از سه بخش مرکزی و ۹ دهستان مشتمل بر ۲۲۲ آبادی (روستا- مزرعه – مکان) تشکیل شده‌است.

جغرافیای طبیعی

شهرستان رودبار در مختصات جغرافیایی ۳۶ درجه و ۳۲ دقیقه تا ۳۷ درجه و ۷ دقیقه ازخط استوا و ۴۹ درجه و ۱۱ دقیقه تا ۵۰ درجه ۵ دقیقه طول شرقی از نصف النهار مبداء واقع شده‌است.این شهرستان با وسعت ۲۵۷۴ کیلومتر مربع دومین شهرستان استان گیلان به لحاظ و سعت است و از شمال به رشت، ازجنوب به استان قزوین و از غرب به فومن و استان زنجان محدود می‌شود.

 


شهرستان رودبار درکرانه سفیدرود و در منطقه‌ای کوهستانی قرار گرفته‌است و آب و هوای آن تحت تأثیر هوای خشک و نیمه خشک ناحیه مرکزی قراردارد از نظر آب و هوایی این منطقه به ویژه شهر زیبای رودبار دارای آب و هوای مدیترانه‌ای می‌باشند و رویش درختان زیتون در این منطقه گواه موضوع است. این منطقه درمسیر بادهای دایمی دره سفید رود قرارگرفته که بادهای منجیل آن معروف است. درواقع هنگام گذر از رودبار و رسیدن به رشت، گیلان باتمام تنوع و زیبایی‌هایش به گونه‌ای موجز و فشرده ازپیش چشم می‌گذرد.

کوه‌های شهرستان رودبار

.استلخ بار : دهستان رحمت آباد، شهرستان رودبار گیلان، 7 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، شمال خاوری هرزه ویل، ارتفاع 1931 متر، جنگلی، این کوه از خاور به کوههای دو راهان و انبارجه متصل می‌گردد. (البرز مرکزی). 2.اسلار : دهستان حومه، شهرستان رودبار گیلان، 17 کیلومتر شمال غربی رودبار، شمال باختری روستای به کوه کرم خانی و از باختر به کوه نهر آب متصل است (البرز غربی). 3.انبارجه کوه : دهستان رحمت آباد، شهرستان رودبار گیلان، 13 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، جنوب روستای خاصه کول، ارتفاع حدود 2230 متر، سرچشمه آب دوگاهه، جنگلی، (البرز مرکزی). 5.هزارخال، خرمکوه 5.انبوه : بخش عمارلو، شهرستان رودبار گیلان، 52 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، شمال غربی روستای انبوه، ارتفاع حدود 2250 متر، سرچشمه رودهای کلیشم و انبوه، (البرز مرکزی). 6.برآفتاب : بخش عمارلو. شهرستان رودبار گیلان، 32 کیلومتری جنوب خاوری رودبار، شمال روستای پارود، ارتفاع حدود 2350 متر، (البرز مرکزی). 7.پک ملی : بخش عمارلو، شهرستان رودبار گیلان، 49 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، جنوب غربی روستای کلیشم ارتفاع 1584 متر، ( البرز مرکزی). 8.توت در : بخش عمارلو، شهرستان رودبار گیلان، 36 کیلومتر جنوب شرقی رودبار، شمال روستای دشت رز، ارتفاع 1199 متر، رودخانه شاهرود دامنه‌های جنوبی این کوه را طی می‌کند. ( البرز مرکزی) 9.جاکونو : بخش عمارلو، شهرستان رودبار گیلان، 44 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، شمال رودخانه شاهرود، ارتفاع حدود 1380 متر، کوهستان البرز مرکزی. 10.درفک : دهستان بلوکات، شهرستان رودبار گیلان، 27 کیلومتر شرق شمالی رودبار، جنوب خاوری روستای درفک، ارتفاع 2698 متر، جنگلی، سرچشمه سیاه رود و چاکرود، این کوه از باختر به شیرکوه متصل می‌شود. (مرکزی) 11.درم خانی : دهستان فاراب، شهرستان رودبار گیلان، 47 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، جنوب غربی روستای کلیشم، ارتفاع حدود 2220 متر، کوهستان البرز مرکزی. 12.دوراهان : دهستان رحمت آباد، شهرستان رودبار گیلان، 9 کیلومتر جنوب شرقی رودبار، جنوب روستای نصفی ارتفاع حدود 2050 متر، جنگلی، این کوه از جنوب به سوهره کوه متصل می‌شود و جزو کوهستان (البرز مرکزی). 13.زردگان : بخش عمارلو، شهرستان رودبار گیلان، 58 کیلومتر شرق جنوبی رودبار، شمال خاوری روستای انبوه، ارتفاع 2594 متر، این کوه از طرف خاور به وسیله گردنه زردگان به کوه ورینگ متصل می‌شود. (البرز مرکزی) 14.سوهره کوه : دهستان رحمت آباد، شهرستان رودبار، 130 کیلومتر جنوب شرقی رودبار، شمال کارخانه سیمان لوشان، ارتفاع 2372 متر، این کوه از شمال به کوه دو راهان وصل می‌گردد. نیمه جنگلی (البرز مرکزی). 15.سینه خانی : دهستان حومه، شهرستان رودبار گیلان، 5 کیلومتر باختر رودبار، شمال روستای علی آباد ارتفاع حدود 1800 متر شمال دریاچه سد سفیدرود، کوهستان البرز غربی. 16.شیرانک : دهستان رحمت آباد، شهرستان رودبار گیلان 30 کیلومتری شرق جنوبی رودبار، باختر روستای شیرکوی، ارتفاع حدود 1750 متر، نیمه جنگلی، سرچشمه آب دوگاهه، (البرز مرکزی). 17.شیر کوه : دهستان رحمت آباد، شهرستان رودبار گیلان، 21 کیلومتر شمال خاوری رودبار، خاور روستای بالا محله خرشک، ارتفاع حدود 1120 متر، سرچشمه خرشک رود، نیمه جنگلی، این کوه از خاور به درفک وصل است.(مرکزی) 18.کرم خانی : دهستان حومه شهرستان رودبار گیلان، 19 کیلومتر شمال رودبار، شمال خاوری روستای تولاب بره، ارتفاع حدود 1350 متر، جنگلی، کوهستان البرز غربی. 19.نارنج کول : دهستان حومه، شهرستان رودبار، 12 کیلومتر شمال غربی رودبار، شمال خاوری روستای دوگاهه ارتفاع حدود 2050 متر. نیمه جنگلی، این کوه از طرف باختر به کوه لاته برهنه متصل می‌شود. جزو کوهستان البرز غربی بشمار می‌رود. 20.نور برهنه : دهستان حومه، شهرستان رودبار گیلان ـ 8 کیلومتر غرب شمالی رودبار، باختر روستای دارستان، ارتفاع حدود 1800 متر. این کوه از شمال به کوه نارنج کول متصل می‌شود و جزو کوهستان البرز غربی محسوب می‌گردد.

بلندترین قله شهرستان رودبار، درفک(دلفک) با ارتفاع ۲۷۱۴ متر در شهرستان رودبار، بخش رحمت آباد و بلوکات، دهستان دشتویل در ۲۷ کیلو متری شمال شرقی مرکز شهرستان رودبار است. جهت کوه شمال غربی-جنوب شرقی بوده و مختصات جغرافیایی آن ۳۶ درجه و ۵۳ دقیقه و طول جغرافیایی آن ۴۲ درجه و ۴۹ درجه شمالی است. رودخانه‌های «علی دوآب» و «سی سر» به ترتیب از دامنه‌های شمالی و جنوبی این کوه سرچشمه می‌گیرد.

گفته می‌شود قومی به نام دربیک‌ها یا دربیکه‌ها در اطراف درفک زندگی می‌کردند که احتمالن دلفک نحریف شده نام این قوم است.

جغرافیای انسانی

جمعیت آن ۱۲۶۳۱۵ نفر است که از این تعداد ۶۹۶۲۰ نفر درمناطق شهری و ۵۶۶۹۵ نفر در مناطق روستایی سکونت دارند. این میزان جمعیت شهرستان رودبار که نسبت به مساحت آن ازسایر شهرستانهای استان کمتراست، این امکان را فراهم آورده تا اقوام گوناگون در کنار یکدیگر زندگی کنند و این امر منجربه تنوع مردم شناختی این شهرستان شده‌است که در بر گیرنده تات‌ها، تالش‌ها، و کرمانجها می‌باشد.

گویش رودباری

گویش رودباری، گویش‌رایج در این شهرستان است. رودباری لهجه ای از زبان تاتی است

جغرافیای کشاورزی

اقتصاد این منطقه بعلت شرایط خاص اقلیمی بر پایه کشاورزی و دامداری استوار است. مهم‌ترین محصول آن زیتون می‌باشد که عمده‌ترین محصول کشاورزی شهرستان بوده و دارای فرآورده‌های بسیاری چون روغن زیتون و صابون است.

امامزاده‌ها

-امامزاده ابراهیم، واقع در«کیاباد»، هیجده کیلومتری شمال شرقی رودبار.

-امامزادگان ابوالحسن، ابوالمحسن و ابوالفضل، واقع در «فیلده»، چهار کیلومتری شرق رودبار.

-امامزادگان حمزه و یوسف، واقع در «شیرکده»، سی کیلومتری شرق رودبار.

-سیّد طاهر، واقع در «شمام»، بیست کیلومتری شمال رودبار.

-سید طاهر و سید طیّب، واقع در پاکده، سی کیلومتری لوشان رودبار.

-امامزاده عسکربن حسین بن موسی الکاظم، واقع در «جیرنده»، 36 کیلومتری لوشان،

-امامزاده محمد حنفیه در روستای بیورزین بعد ار لوشان لوشان، عمارلو

-امامزاده سیداشرف الدین ابن موسی کاظم واقع درروستای چمل قدیم ناحیه خورگام

-امامزاده روح الله واقع درروستای نوده خورگام

-سیدحسن گندمی واقع در سمام پشت نوده خورگام

-امامزاده احمد و محمد در روستای ناوه بخش عمارلو

-امامزاده طاهر خرمکوه در روستای خرمکوه بخش عمارلو

-امامزاده ابوالحسن در روستای انبوه بخش عمارلو

-شاهزاده عسگر بی بی زَنِ خاتون امامزاده محمد در شهر جیرنده بخش عمارلو

گنجینه نفیس مارلیک

در کرانه شرقی سفیدرود دره زیبایی به نام گوهر رود وجود دارد که به علل حاصلخیزی خاک، ملایمت هوا و رطوبت و بارندگی کافی از بهترین نقاط این ناحیه به شمار می‌رود. در وسط درهٔ گوهر رود، رودخانه‌ای به همین نام جریان دارد که از شعبه‌های کوچک سفیدروداست.

در دره گوهر رود تپه‌های کوچک و بزرگی به چشم می‌خورد که مربوط به دوره‌های باستانی است و تپه مارلیک یکی از مهم‌ترین آن هاست. این تپه در محلی به نام چراغعلی تپه (مالک قدیمی آن) شهرت دارد. تپه‌های باستای گوهر رود از جمله مارلیک بقایای یک تمدن باستانی فراموش شده‌ای را در دل خود مدفون کرده‌اند.

تپه مارلیک، که گنجینه‌ای ارزنده از هنر و تمدن بشری را در طول قرن‌ها در خود پنهان کرده‌است در حقیقت تپه‌ای طبیعی و صخره‌ای است که از سنگ‌های سولفات آهن تشکیل شده و لایه‌های طبیعی و تحتانی آن چنان است که شکافهای بزرک درون تپه ایجاد کرده و همین حفره‌ها موجب شده تا حیواناتی چون موش و مار به فراوانی در آن لانه کنند. عده‌ای معتقدند که نام مارلیک به دلیل وفور مار در این تپه بر انجه اطلاق شده‌است و افسانه مار و گنج در این تپه مصداق واقعی پیدا کرده‌است.

اما برخی نیز مارلیک را یک واژهٔ تاریخی می‌دانند که از دو جز «مارد» و «لیک» ترکیب شده و معنای قوم «مارد» را می‌دهد.اینان استدلال می‌کنند که این کلمه در اصل «ماردلیک» بوده و با حذف «دال» مارلیک شده‌است. مارد اشاره به آمارد هاست و «لیک» هم همان «لک» است به پسوند مکان است که در واژه‌هایی نظیر اسکو+ لک (یکی از روستاهای رستم آباد رودبار) و گیل+ لک دیده می‌شود. اگر نظریه اخیر را قبول کنیم بی گمان باید گنجینهٔ مارلیک را متعلق به قوم آمارد بدانیم.

کاوش‌های مارلیک در سال‌های ۴۱-۱۳۴۰ با همکاری دانشگاه تهران و اداره باستان‌شناسی انجام گرفت. در ادامه کاوشها وضعیت اصلی تپه که معرف آرامگاه و گورستان اقوام فراموش شده باستانی است- آشکار شد.

احتمال می‌رود که این تپه، آرامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادگان محلی بوده‌است که در اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه حکومت می‌کرده و مردگان خود را بنا بر سنن و آیین‌های رایج آن دوره به همراه اشیاء و آثار قیمتی در این آرامگاه‌ها به خاک می‌سپرده‌اند.

زمانی که سه چهارم کاوش در تپه انجام شد در حدود ۲۵ آرامگاه با اتاق آرامگاه کشف شد که در همه آنها اشیایی مانند ظروف مفرغی – ظرف‌های سفالین- دکمه‌های تزئینی- انواع سرگرز، پیکان، شمشیر، خنجر، مجسمه‌های برنزی و سفالی، کلاه خود، سرنیزه، سوزن‌های طلاو مفرغ و... با نقوشی از انسان و گیاهان و حیوانات نظیر گاو کوهاندار، گاو بالدار، اسب شاخدار و اسباب بازیهایی برای کودکان - دوک پشم ریسی و افزاری از این گونه بدست آمد که معرف فرهنگ و طرز زندگی این اقوام هستند.و نشان از اعتقاد به زندگی پس از مرگ دارد.

پارچه‌های بدست آمده از تپه‌های مارلیک نشانه ظهور و پیشرفت صنعت بافندگی در گیلان هزاران سال پیش است.

 

از جمله موارد جالب کشف کاشفان، مهری است که روی آن خط میخی حک شده‌است و یا مهر دیگری که مجلس شکا ر را نشان می‌دهد. به گفته باستان شناسان قدمت آنها به بیش از سه هزار سال می‌رسد.

نمونه بی بدیل این کاوشها جام مارلیک است که از زر ناب است و ارتفاع آن به ۱۸ سانتی متر می‌رسد.

ارتفاع نقش برجسته‌های جام تا دو سانتی متر می‌رسد که نشان دهنده مهارت استاد کاری است که با ضربات چکش آن را آفریده‌است.

نقش وسط جام درخت زندگی است و در دوسوی درخت دو گاو بالدار دیده می‌شود که در حال بالارفتن از درخت هستند. نمایش بدن حیوان به حالت نیم رخ و نمایش سر آنها از روبه رو، از ویژگی‌های هنر ایرانی است و هویت ایرانی سازنده اش را نشان می‌دهد.

در کف جام گلی زیبا نقش شده‌است.درمیان گل نقش خورشید دیده می‌شود که شعا ع‌های خود را به طور منظم پراکنده‌است.

برای اقوام مارلیک خورشید تا حد پرستش بسیار مهم بوده‌است و تا جایی که می‌توانسته‌اند نماد خورشید را به شکل ترنجهای هندسی تزئینی در کف اکثر ظروف و جام‌های فلزی به تصویر کشیده‌اند. وقتی به نوع نقش و طرز ترسیم این ترنجها توجه می‌کنیم در می‌یابیم خورشید در مرکزهمه چیز است و همه موجودات از نور و حرارت جانبخش او زندگی می‌گیرند.

بااینکه انسان در هزاره ششم پیش از میلاد به فلزات دست پیدا کرده‌است اما از افتخارات مهم تمدن مارلیک صنایع فلزی و مخصوصا صنایع مفرغی است. در منطقه مارلیک به سبب وجود معادن سنگ فلز و منابع سوخت مانند چوب فراوان تولید مفرغ رونق زیادی یافته و کارگا ههای صنایع مفرغی به وجود می‌آیند. از نقاط اوج و شگفتی‌های دیگر صنعت مارلیک جامهای شیشه‌است که گفته می‌شود از اولین نمو نه‌های صنعت شیشه سازی بشر است.

و سرانجام این تمدن درخشان چه می‌شود؟ برخی باستان شناسان معتقدند به دلیل شباهت فراوان آثار مکشوفه از سیلک در کنار شهر کاشان به خصوص آثار مفرغی – ظروف و و ادوات و ابزار -بسیارمحتمل است که اقوام سلیک همان مارلیکی‌ها باشند که پس از حمله آشوریها به منطقه سیلک مهاجرت کرده‌اند و سپس به تدریج به مادها که از اقوام هند و ایرانی بودند پیوسته و در مراحل اولیه تکوین دولت ماد شرکت داشته و با دیگر گرو ههای مقتدر هند و ایرانی، امپراطوری مقتدر ماد را در اوایل هزاره اول پیش از میلاد به وجود آورده باشند.

مجموعه آثار مارلیک در طبقه فوقانی موزه ملی ایران – تهران نگاهداری می‌شود.

فیلم تپه‌های مارلیک

ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۲ فیلمی به نام تپه‌های مارلیک ساخت که برنده جایزه شیر سن مارکو جشنواره ونیز در سال ۱۳۴۳ شد که به ظاهر دربارهٔ کشفیات باستان‌شناسی در منطقهٔ مارلیک است، اما به واقع اثری در بارهٔ زندگی، هنر، دوام و آرزو برای فردایی بهتر است.

زمین‌لرزه رودبار و منجیل

دقیقه بامداد روز پنج شنبه ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ زلزله‌ای با قدرت ۷٫۳ ریشتر شهرستان رودبار را لرزاند. بر طبق نظر موسسه ژئو فیزیک دانشگاه تهران مختصات این زلزله در ۳۶ درجه و ۴۹ دقیقه عرض شمالی و ۴۹ درجه و ۲۴ دقیقه و ۵۱ ثانیه طول شرقی بود که منطبق بر بخش جنوبی استان گیلان(شهرستان رودبار) است. این زلزله بیش از ۱۰۰ روستای شهرستان را به کل تخریب کرد و سی و هفت هزار نفر کشته و چهار صد هزار نفر بی خانمان بر جای گذاشت. اگر بازار داغ تماشای مسابقات فوتبال جام جهانی ۱۹۹۰ نبود، تعداد تلفات این زلزله هولناک به مراتب بیش از این می‌شد.

این زلزله به منزله نقطه عطفی در برنامه مقاوم‌سازی ساخت و ساز کشور محسوب می‌شود زیرا استفاده از مصالح ساختمانی استاندارد را ضروری ساخت.

نام رودبار

رودبار به نامهای مختلفی از جمله «خشکه رودبار»، «رودبارمحمد زمان خانی»، «رودبار زیتون» «پیلده رودبار» معروف بوده‌است که نام رودبار احتمالاً به دلیل جریان داشتن رودخانه سفید رود در این شهرستان پدید آمده‌است. رودبار ازنظر تاریخی دارای قدمتی ۶ هزارساله می‌باشد.آثار بدست آمده در تپه مارلیک حاکی از وجود تمدنی کهن دراین منطقه‌است که مربوط به هزاره دوم قبل ازمیلاد می‌باشد.

مناطق دیدنی شهرستان رودبار

امامزاده محمد حنفیه بیورزین ( لوشان)

سرو هرزویل

چراغعلی تپه

ییلاق‌های عمارلو

پل تاریخی لوشان

درخت زیتون در رودبار

درخت زیتون هم زمان با کوچاندن کرمانج زبانان نواحی شمال سوریه و حلب، به این منطقه راه پیدا کرد. این اتفاق در زمان شاه عباس بزرگ، ۶۰۰ سال پیش رخ داد.