استان گیلان

تخصــــــــــــصــــــــــی ترین دانشنـــــــــــامه استــــــــــان گـــــــــــــــیلان

آستارا
نویسنده : سید شهاب فلاح چای - ساعت ٤:٠٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱/٦
 

آستارا شهری کوچک در ساحل غربی دریای خزر و در شمالی‌ترین نقطه استان گیلان و آخرین نقطه مرزی ایران و جمهوری آذربایجان است. آستارا از شرق به دریای خزر، از شمال به آستارای جمهوری آذربایجان، از غرب به استان اردبیل و از جنوب به منطقه تالش‌نشین گرگان محدود شده‌است. رود آستارا که از کنار راه شوسه آستارا-اردبیل میگذرد، آستارای ایران را از آستارای جمهوری آذربایجان جدا می‌سازد. در گذشته زبان تالشی در این شهر رایج بوده‌است؛ ولی هم‌اکنون زبان عموم مردم آستارا ترکی آذربایجانی می‌باشد.
 در محل کنونی شهر آستارا در قدیم روستایی به نام دهنه‌کنار وجود داشته که از زمان قاجار گسترش یافته و دیگرگون شده‌است.

 تقسیمات کشوری
 آستارا به‌موجب قانون تقسیمات کشوری سال 1316 خورشیدی، یکی از شهرهای شهرستان اردبیل در شرق استان آذربایجان شرقی به مرکزیت تبریز بود که از خرداد سال 1339 خورشیدی، به استان گیلان ملحق گردید. جمعیت آن بر اساس سرشماری سال 1355 خورشیدی، 35,945 نفر بوده و طبق بر آورد سال 1363 خورشیدی، به 43,864 نفر رسیده و در حال حاظر نزدیک به 100,000 نفر می‌باشد.

 جغرافیا
 این شهرستان شامل دشت و کوهستان است و هوای دشت در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان ملایم و هوای کوهستان در تابستان معتدل و در زمستان سرد است. محصولات آن غلات، حبوبات، برنج و صیفی جات است.

 از اماکن تاریخی شهرستان آستارا می‌توان به بقعه شیخ تاج الدین محمود خیوی در لمیر محله (مابین عنبران محله و ویرمونی)، قلعه شیندان (همان صخره بزرگ واقع در خاک جمهوری آذربایجان، بالای روستای ونه بین و مشرف به تونل اردبیل آستارا)، قبرستان قدیمی ونه بین که در بالای دهکده توریستی حیران بر سر راه فرعی نمین واقع است، قبرستان قدیمی دهکده گنج کشی از آبادیهای نزدیک حیران، بقعه پیر قطب الدین نزدیک دهکده باغچه سرا، بقعه سیدابراهیم و سیدقاسم که گفته می‌شود پسران امام موسی کاظم در دهکده کان رود اشاره کرد.

 نقاط دیدنی
 از محل‌های دیدنی در سطح شهرستان آستارا می‌توان از آبشار لاتون که به فاصله سه و نیم ساعت پیاده روی از روستای کوته کومه در شهرک لوندیل آستارا واقع شده‌است، گردنه حیران، دریاچه استیل، روستای میاکومی، آب گرم علی داشی، آب گرم کوته کومه نام برد. همین طور ساحل زیبای شهر استارا از دیدنی ترین نقاط شهر است

 وجه تسمیه
 در مورد وجه تسمیه آستارا اختلاف نظر بسیاری وجود دارد و هر کدام از این نظریه‌ها طرفداران خود را دارد. یکی از رایج ترین گفته‌ها مبین رهیافت نام شهر از زبان تالشی آسته‌رو ، هوسته روو به معنی آهسته‌رو است.

 درباره نام این شهر گفته شده که در آغاز نیز آهسته‌رو بوده زیرا کاروانان و مسافران زمانی‌که به این منطقه مردابی ساحلی می‌رسیدند ناچار به حرکت آهسته‌تر می‌شدند. همان نام آسته‌رو یا هَسته‌رو تالشی به مرور تبدیل به آستارا شده‌است در عنبران محله مردم هنوز هم به این شهر اوستورو می‌گویند.نظریه دیگری که در این مورد وجود دارد اشاره دارد به کسب نام شهر از ماهی خاویاری آسترا که در قدیم در این منطقه بوفور صید می‌شد. این نظریه به دلیل وجود شهری با نام آستاراخان در جمهوری آذربایجان قوت می‏گیرد.

 ویژگی‌های خاص

 بام‌های سفالین
 به دلیل استفاده زیاد سفال به شهر بام‌های سفالین معروف است.

 دبیرستان حکیم نظامی
 در این دبیرستان، اساتیدی مانند نیما یوشیج تدریس نموده‌اند که در سال 1387 خورشیدی، جشن صد سالگی آن برپا خواهد شد.

 بالاترین نرخ باسوادی در ایران
 با داشتن بیش از 8/98? باسواد نخستین شهر باسواد ایران می‌باشد.

 منظره
 به دلیل واقع شدن دریا در شرق و کوه در غرب ،می‌توان طلوع و غروب خورشید را در اوج زیبایی به دیده تماشا نگریست.

 اقوام
 تالش‌ها
 گیلک‌ها
 خلج‌ها
 آذربایجانی‏ها‏

 گمرک
 تاریخ تاسیس گمرک در آستارا، به صورت دقیق نمی‌باشد. ولی شواهد تاریخی چنان عنوان می‌کند که: در سال 1205ه.ش وقتی شاه عباس میرزا می‌خواست برای قشون یورت تهیه کند از فتحعلی شاه در خواست کمک مالی می‌کند، شاه در جواب می‌گوید از پول عوارض گمرکی آستارا فراهم کنید. ژان اوبن در کتاب «ایران امروز» به توصیف آستارا پرداخته و می‌نویسد «آستارا بندری ایست در جوار اردبیل – این شهر گمرکی دارد که از سوی متصدیان بلژیکی اداره می‌شود»

 امروزه گمرک آستارا به عنوان یک اداره کل در امور واردات و صادرات قطعی، ورود و خروج موقت، تعاونی مرز نشینان، ترانزیت داخلی و خارجی، کارنه تیر بین المللی، مبدا و مقصد کارنه تیر، کاپوتاژ، امور مسافری، مرجوعی، امانت‌های پستی و قضایی به فعالیت مشغول می‌باشد.

 این گمرک در رتبه اول تجارت چمدانی در میان مرزهای زمینی و رتبه نخست در میان مرزهای شمال کشور از لحاظ صادرات را به دست آورده‌است.

 شیلات
 قبل از سال 1251ه.ش صید از لنکران تا انزلی در اجاره میر ابراهیم خان تالش بوده که میر محمد خان آستارایی، صید گاهی در کولیور انزلی ایجاد نمود و اداره آن را بر عهده پسرش میر محمد باقر گذاشته که ایشان در انزلی به جوانمردی شهرت داشتند وی در کولیور وفات یافته.
 بعد از سال 1251ه.ش امتیاز دریای خزر از طرف دولت ایران به یکی از اتباع روس واگذار گردید. در آن موقع آستارا ناحیه یک شیلات و بزرگترین بازار فروش انواع ماهی بود که به آستارا خان صادر می‌شده. در سال 1320خ.ش این امتیاز به انزلی واگذار، تا در بهمن 1331ه.ش دوره زمامداری دکتر مصدق، شیلات، ملی اعلام شد و پس از احداث مراکز صید دوباره رونق از دست رفته را به دست آورد. بندر آستارا هم اکنون با مساحتی حدود 334 کیلومتر مربع در مجاورت سواحل غربی دریای خزر می‌باشد. با توجه به موقعیت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا و نزدیکی به دره حیران و اقلیم کوهستان، آب و هوای مرطوب ومعتدل، اندکی خنک تر از مناطق پست جلگه‌ای دیگر استان می‌باشد. محصولات آن غلات، حبوبات، برنج و فر آورد ه‌های دامی می‌باشد. دمای این شهر در زمستان بین(15 تا 2-)سانتی گراد و در تابستان بین (15تا25) درجه در نواسان است. میزان متوسط بارندگی در سال 1265 میلیمتر می‌باشد که کم باران ترین وقت خرداد ماه و پرباران ترین وقت آبان ماه گزارش شده ‌است.
 تداوم مهاجرتهای روستایی به شهر‌ها، که به‌نظر روند طبیعی فرایند گذار اقتصادی می‌باشد و تبدیل برخی نقاط روستایی به شهر، همچنان از عوامل اصلی افزایش جمعیت شهر نشین و بروز معضلات شهری می‌باشد.

 مشاهیر

 نویسندگان
 مرحوم بهروز نعمت الهی,زاده ی,1315 نویسنده کتاب تاریخ جامع آستارا و حکام نمین

 اشرف حریری زاده 1304
 دکتر حسین فریور زاده 1298
 اسداله عبدالهیان زاده 1303
 سید میر فتاح پاک‌نژاد 1322
 مقصود عبدالهی زاده 1317
 حجت السلام دکتر رضا برنجکار زاده 1346
 دکتر بهزاد بهزادی زاده 1306
 ابراهیم نبوی, فعال سیاسی, روزنامه نگار و طنزنویس

 شاعران
 میرزا محمد رحیم طایر آستارایی(ضیاء)
 مرحوم استاد منصور بنی مجیدی
 اکبر اکسیر
 یوسف کلانتری
 اورنگ ضیا
 صفا شفیقی
 هوشنگ مجرب
 سیمین شکور نقاش
 رستم شهرام‌پور
 آرش نصرت الهی

 هنرمندان
 بهنام سیف‌اللهی زاده 1316 - پیکر تراش، معمار و طراح دکوراسیون موزه‌ها
 مقصود عبداللهی زاده 1317 - نقاش، نویسنده
 هوشنگ نوروزی زاده 1319 - خوشنویس
 رسول آهنی زاده 1327- شاعر،نقاش و فعال سیاسی با گرایشات اسلامی در دوران حکومت پهلوی
 دکتر ناصر وثوقی زاده 1320 - پیکرتراش، نقاش
 کی خسرو فیروزی زاده 1321 - نقاش
 بهمن شریف زاده 1338 - مجسمه ساز
 جهانبخش محمدپور زاده 1345 - معرق کار چوب
 ترانه هاشم‌نیا زاده 1345 - نقاش، تصویر ساز، کاریکاتوریست
 فرزین حریری زاده 1348 - خوشنویس، طراح، گرافیست
 رامین باغچه‌سرایی زاده 1351 - گرافیست
 رامین پیری زاده 1352 - خوشنویس، تذهیب، مینیاتور
 فرشاد روحی زاده 1353 - نقاش
 مرحوم فرهاد احدی مقدم زاده 1330 - نوازنده تار آذری و گارمون و آهنگساز
 مهدی سیروس زاده 1360 - نوازنده گارمون، دف و کمانچه ایرانی
 سعید کرامت زاده 1345 - نقاش، خطاط و طراح

http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=793&code2=33